(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.156. अध्यायः 156
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति लोभादीनामनर्थहेतुत्वकथपूर्वकं तद्वतां गर्हणम्॥ 1॥ तथा सत्सङ्गस्य लोभादिजयीपायत्वसूचनाय सतां प्रशंसनपूर्वकं तत्पूजाविधानम्॥ 2॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

युधिष्ठिर उवाच। 12-156-0x(5825)(71257)
पापस्य यदधिष्ठानं यतः पापं प्रवर्तते।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन भरतर्षभ॥ 12-156-1(71258)
भीष्म उवाच। 12-156-2x(5826)
पापस्य यदधिष्ठानं तच्छृणुष्व नराधिप।
एको लोभो महाग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते॥ 12-156-2(71259)
अतः पापमधर्मश्च तथा दुःखमनुत्तमम्।
निकृत्या मूलमेतद्धि येन पापकृतो जनाः॥ 12-156-3(71260)
लोभात्क्रोधः प्रभवति लोभात्कामः प्रवर्तते।
लोभान्मोहश्च माया च मानस्तम्भः परासुता॥ 12-156-4(71261)
अक्षमा ह्रीपरित्यागः श्रीनाशो धर्मसंक्षयः।
अभिध्याऽप्रख्यता चैव सर्वं लोभात्प्रवर्तते॥ 12-156-5(71262)
अत्यागश्च कुतर्कश्च विकर्मसु च याः क्रियः।
कुलविद्यामदश्चैव रूपैश्वर्यमदस्तथा॥ 12-156-6(71263)
सर्वभूतेष्वभिद्रोहः सर्वभूतेष्वसत्कृतिः।
सर्वभूतेष्वविश्वासः सर्वभूतेष्वनार्जवम्॥ 12-156-7(71264)
हरणं परवित्तानां परदाराभिमर्शनम्।
वाग्वेगो मनसो वेगो निन्दावेगस्तथैव च॥ 12-156-8(71265)
उपस्थोदरयोर्वेगो मृत्युवेगश्च दारुणः।
ईर्ष्यावेगश्च बलवान्मिथ्यावेगश्च दुर्जयः॥ 12-156-9(71266)
रसवेगश्च दुर्वार्यः श्रोत्रवेगश्च दुःसह।
कुत्सा विकत्था मात्सर्यं पापं दुष्कर्मकारिता।
साहसानां च सर्वेषामकार्याणां क्रियास्तथा॥ 12-156-10(71267)
आतौ बाल्ये च कौमारे यौवने चापि मानवाः।
न त्यजन्त्यात्मकर्मैकं यन्न जीर्यति जीर्यतः॥ 12-156-11(71268)
यो न पूरयितुं शक्यो लोभः प्रीत्या कथंचन।
नित्यं गम्भीरतोयाभिरापगाभिरिवोदधिः॥ 12-156-12(71269)
न प्रहृष्यति यो लोभैः कामैर्यश्च न तृप्यति।
यो न देवैर्न गन्धर्वैर्नासुरैर्न महोरगैः॥ 12-156-13(71270)
ज्ञायते नृप तत्त्वेन सर्वैर्भूतगणैस्तथा।
स लोभः सह मोहेन विजेतव्यो जितात्मना॥ 12-156-14(71271)
दम्भो द्रोहश्च निन्दा च पैशून्यं मत्सरस्तथा।
भवन्त्येतानि कौरव्य लुब्धानामकृतात्मनाम्॥ 12-156-15(71272)
सुमहान्त्यपि शास्त्राणि धारयन्तो बहुश्रुताः।
छेत्तारः संशयानां च क्लिश्यन्तीहाल्पबुद्धयः॥ 12-156-16(71273)
द्वेपक्रोधप्रसक्ताश्च शिष्टाचारबहिष्कृताः।
अन्तःक्षुरा वाङ्भधुराः कृपाश्छन्नास्तृणैरिव॥ 12-156-17(71274)
धर्मवैतंसिकाः क्षुद्रा मुष्णन्ति ध्वजिनो जगत्।
कुर्वते च बहून्मार्गांस्तान्हेतुबलमाश्रिताः।
सर्वमार्गान्विलुम्पन्ति लोभज्ञानेष्ववस्थिताः॥ 12-156-18(71275)
धर्मस्य ह्रियमाणस्य लोभग्रस्तैर्दुरात्मभिः।
याया विक्रियते संस्था ततः साऽपि प्रपद्यते॥ 12-156-19(71276)
दर्पः बोधो मदः स्वप्नो हर्षः शोकोऽभिमानिता।
एत हि कौरव्य दृश्यन्ते लुब्धबुद्धिषु॥ 12-156-20(71277)
एताना टान्बुद्धस्व नित्यं लोभसमन्वितान्।
शिष्टांस्तु परिपृच्छेथा यान्वक्ष्यामि शुचिव्रतान्॥ 12-156-21(71278)
येष्वावृत्तिभयं नास्ति परलोकभयं न च।
नामिपेषु प्रसङ्गोऽस्ति न प्रियेष्वप्रियेषु च॥ 12-156-22(71279)
शिष्टाचारः प्रियो येषु दमो येषु प्रतिष्ठितः।
सुखं दुःखं समं येषां सत्यं येषां परायणम्॥ 12-156-23(71280)
दातारो न ग्रहीतारो दयावन्तस्नथैव च।
पितृदेवातिथेयाश्च नित्योद्युक्तास्तथैव च॥ 12-156-24(71281)
सर्वोपकारिणो वीराः सर्वधर्मानुपालकाः।
सर्वभूतहिताश्चैव सर्वदेयाश्च भारत॥ 12-156-25(71282)
न ते चालयितुं शक्या धर्मव्याहारकारिणः।
न तेषां भिद्यते वृत्तं यत्पुरा साधुभिः कृतम्॥ 12-156-26(71283)
न त्रासिनो न चपला न रौद्राः सत्पथे स्थिताः।
ते सेव्याः साधुभिर्नित्यमसाधूंश्च विवर्जयेत्॥ 12-156-27(71284)
कामक्रोधव्यपेता ये निर्ममा निरहंकृताः।
सुव्रताः स्थिरमर्यादास्तानुपास्व च पृच्छ च॥ 12-156-28(71285)
न वागर्थं यशोर्थं वा धर्मस्तेपां युधिष्ठिर॥
अवश्यं कार्य इत्येव शरीरस्य क्रियास्तथा॥ 12-156-29(71286)
त भयं क्रोधचापल्ये न शोकस्तेषु विद्यते।
न धर्मध्वजिनश्चैव न गुह्यं किंचिदास्थिताः॥ 12-156-30(71287)
येष्वलोभस्तथाऽमोहो ये च सत्यार्जवे स्थिताः।
तेषु कौन्तेय रज्येथा येषां न भ्रश्यते पुनः॥ 12-156-31(71288)
ये न हृष्यन्ति लाभेषु नालाभेषु व्यथन्ति च।
निर्ममा निरहंकाराः सत्वस्थाः समदर्शिनः॥ 12-156-32(71289)
लाभालाभौ सुखदुःखे च तात
प्रियाप्रिये मरणं जीवितं च।
समानि येषां स्थिरविक्रमाणां
बुभुत्सतां सत्यपथे स्थितानाम्॥ 12-156-33(71290)
धर्मप्रियांस्तान्सुमहानुभावान्
दान्तोऽप्रमत्तश्च समर्चयेथाः।
दैवात्सर्वे गुणवन्तो भवन्ति
शुभाशुभे वाक्प्रलापास्तथाऽन्ये॥ ॥ 12-156-34(71291)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि षट्पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः॥ 156॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-156-2 ग्राह इव ग्राहो ग्रासकर्ता॥ 12-156-3 येन लोभेन जनाः पापकृतो भवन्ति॥ 12-156-4 परासुता पराधीनप्राणत्वम्॥ 12-156-5 अभिध्या चिन्ता। अप्रख्यता अप्रकीतिः। अभिध्याऽप्रावृता चैवेति ड. थ. पाठः॥ 12-156-6 अत्यागादयोऽकार्यक्रियान्ताः सर्वे दोषाः लोभात् प्रवर्तन्त इति पूर्वोणान्वयः॥ 12-156-11 जातौ जन्मनि॥ 12-156-12 यो न पूरयितुं शक्य इत्यादीनां स लोभो जेतव्य इति तृतीयेनान्वयः॥ 12-156-16 अल्पेऽपि धनादौ बुद्धिर्येषां पवुद्धयो लुब्धा इत्यर्थः॥ 12-156-18 धर्मवैतंसिकाः धर्मव्याजेने एन् हिंसन्तः। ध्वजिनो धर्मख्यापकाः। हेतुबलमिति अन्यं संतोपहेतुतया पारदार्यादेरपि धर्मत्वं वर्णयन्तीति भावः॥ 12-156-19 संस्था स्थितिः। विक्रियतेऽन्यथा भवति॥ 12-156-25 सर्वं प्राणपर्यन्तमपि देयं परार्थे दातुं योग्यं येषां ते॥ 12-156-28 पृच्छ च धर्ममिति शेषः॥ 12-156-29 क्रिया आहारादयः। न धनार्थमिति झ. पाठः॥ 12-156-30 गुह्यं गोपनीयम्॥ 12-156-31 अमोह इति च्छेदः। येषां वृत्तमिति शेषः॥ 12-156-34 हे शुभ हे भद्र, सर्वे वाक्प्रलापा गुणवन्तो भवन्ति। अन्ये तु मूढानां वाक्प्रलापा अशुभेऽशुभार्थमेव भवन्तीति शेषः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.